Το μεσημέρι της 30ης Οκτωβρίου η Θεσσαλονίκη είναι
ελεύθερη.
 |
| Σύσσωμη σχεδόν η Θεσσαλονίκη στην επίσημη λειτουργία μετά την απελευθέρωση |
του Τάκη Κατσιμάρδου
Πηγή: fractalart.gr
Κλασική είναι η περιγραφή του Γιώργου Ιωάννου:
«Από την οδό της Αγίας Σοφίας κατέβαιναν, σαρώνοντας τις
γειτονιές, τα παιδιά του Κουλέ Καφέ, του Αγίου Παύλου, της Ακρόπολης, της
Κασσάνδρου. Το Τσινάρι, Εσκί-Ντελίκ, Προφήτης Ηλίας, Διοικητήριο κατέβαιναν τη
Βενιζέλου. Από το Βαρδάρι πάλι ερχόταν, ξιπόλητη, ρακένδυτη, πειναλέα, σπαρταρώντας
από ενθουσιασμό, η Ραμόνα, η Επτάλοφος, ο παλιός Σταθμός, η Νεάπολη, η
Σταυρούπολη, ενώ αντίθετα, από ανατολικά κατάφταναν μέσα σε σκόνη και αλαλαγμό,
με τρομπέτες, παντιέρες, λάβαρα και χωνιά η Τούμπα, η Αγία Φωτεινή, η
Ευαγγελίστρια, η Τριανδρία, ακόμα και η τόσο μακρινή Καλαμαριά. Πλημμύρισαν
δρόμοι και πλατείες. Πανζουρλισμός. Φιλιόμασταν, αγκαλιαζόμασταν,
χαϊδευόμασταν, δεν ξέραμε τι λέμε από την ταραχή μας. Λέγαμε «Χριστός Ανέστη»,
λέγαμε «Ελευθερία», «Ποτέ ξανά». Σάμπως να ’ταν στο χέρι μας, αλλά έτσι
νομίζεις σε τέτοιες στιγμές…» (από τη συλλογή «Το δικό μας αίμα»).
Στη συγκέντρωση που έγινε στην πλατεία Αριστοτέλους
διαβάστηκε, μέσα σε άκρατο ενθουσιασμό διακήρυξη του ΕΑΜ. Η πόλη ζούσε
παρόμοιες στιγμές με την απελευθέρωση του 1912. Για τις στιγμές εκείνες
χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του Γιάννη Πατσακίδη, ΕΛΑΣίτη , που πήρε μέρος
στις μάχες απελευθέρωσης της πόλης:
«Η αποστολή του Τάγματός μας που ήταν να εμποδίσουμε την
ανατίναξη της Ηλεκτρικής Εταιρίας και του υδραγωγείου επιτεύχθηκε. Ωστόσο οι
Γερμανοί υποχωρώντας ανατίναξαν τις τηλεφωνικές και ηλεκτρικές παροχές έξω από
τη Σταυρούπολη. Η μάχη όμως είχε κερδηθεί. Οι απελευθερωτικές δυνάμεις
παραλάμβαναν τις συνοικίες και το κέντρο της πόλης, ενώ παντού ξεχύνονταν
κόσμος χαρούμενος, ευτυχισμένος. Μας σκέπαζαν με λουλούδια, μας γέμιζαν με
τρόφιμα και φρούτα… Οι δρόμοι της αγοράς πλημμύρισαν από κόσμο. Ενα αυθόρμητο
πανηγύρι που δεν περιγράφεται με λόγια. Χιλιάδες λαού κατέφθαναν από τις
συνοικίες και κατέκλυσαν την πλατεία Αριστοτέλους».
 |
| Ο ΕΑΜίτης μητροπολίτης Ιωακείμ τις πρώτες ώρες της λευτεριάς |
Οι επόμενες μέρες
Παρόμοιες εικόνες θα επαναληφθούν και μετά από το μνημόσυνο
στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας, στο οποίο χοροστάτησε ο μητροπολίτης Κοζάνης
Ιωακείμ, όταν έγινε μεγαλειώδης παρέλαση των στρατιωτικών τμημάτων του ΕΛΑΣ, με
την παρουσία στην πλατεία και στους δρόμους του μεγαλύτερου μέρους του
πληθυσμού της πόλης.
Η μόνη αγγλική παρουσία, κατά την απελευθέρωση της
Θεσσαλονίκης, ήταν μια μικρή ομάδα, κομάντος. Σύμφωνα με μαρτυρίες είχε
εισέλθει στην πόλη στις 31 Οκτωβρίου, με φορτηγό που οδηγούσε λοχαγός του ΕΛΑΣ.
Είναι ενδεικτικό ότι το αυτοκίνητο, που ερχόταν από τη Χαλκιδική, το κράτησαν
πολιτοφύλακες του ΕΛΑΣ έξω από την πόλη, μέχρι να πάρουν διαταγές από τους
νεωτέρους τους. Μόνο την τρίτη μέρα μετά την απελευθέρωση αποβιβάστηκαν 2
αγγλικοί λόχοι και την επομένη έφθασε και αγκυροβόλησε μοίρα αντιτορπιλικών στο
λιμάνι.
Αργότερα θα φθάσει ο στρατηγός Αβραμόπουλος, που έχει
διοριστεί στρατιωτικός διοικητής της πόλης, ο πλοίαρχος Ψυλλόπουλος, ναυτικός
διοικητής κ.α.
Για την κατάσταση, που επικρατεί στην απελευθερωμένη πόλη
είναι χαρακτηριστική έκθεση Άγγλου ταγματάρχη στους ανωτέρους του (Νοέμβριος
1944):
«Θα ήθελα να εκθέσω τα παρακάτω σημεία σχετικά με τα
γεγονότα στη Θεσσαλονίκη:
Η κατάσταση είναι εξαιρετικά λεπτή.
Η ελληνική κυβέρνηση είναι ανύπαρκτη ως κυβέρνηση.
Εκπροσωπείται από έναν Κυβερνήτη, τον κ. Μόδη και έναν Στρατιωτικό Διοικητή,
τον Στρατηγόν Αβραμίδη.
Α) Ο κ. Μόδης (εκπρόσωπος της κυβέρνησης ως διοικητής της
Μακεδονίας, που έφθασε μετά την απελευθέρωση και μάλλον έπαιζε τυπικό ρόλο) δεν
διαθέτει την οποιαδήποτε ενεργή ή προσωπική υποστήριξη από μέρους της
κυβέρνησης του Ην. Βασιλείου…
Β) Ο Στρατηγός Αβραμόπουλος δέχεται έντονες επιθέσεις …
δεν διαθέτει καθόλου ευελιξία. Είναι πολύ ευέξαπτος και θα επιθυμούσε την
προσφυγή στα όπλα (!).
Το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ διαθέτει τον πλήρη έλεγχο της εκτελεστικής
εξουσίας και η οποιαδήποτε ενέργεια γίνεται με τη σιωπηρή του συναίνεση…
Συστάσεις
Α) θα πρέπει να ενδυναμωθεί σε μεγάλο βαθμό από πολιτικής
πλευράς η Θεσσαλονίκη…
Γ) η κήρυξη της Θεσσαλονίκης υπό στρατιωτικό νόμο δεν
είναι πρακτικώς εφικτή…»
Από την 30η Οκτωβρίου την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση
στη Θεσσαλονίκη έχουν :
-Τριμελής Διοικητική Επιτροπή για ολόκληρη τη Μακεδονία
-Η ομάδα Μεραρχιών του ΕΛΑΣ Μακεδονίας (10η, 11η, 9η, 6η
Μεραρχία)
-Ανώτερη Διοίκηση Πολιτοφυλακής Μακεδονίας
Την ίδια μέρα με το σχηματισμό των λαϊκών αρχών εμφανίστηκε
στην ηγεσία της ΟΜΜ, αντιπροσωπεία της Ανώτερης Διοίκησης Χωροφυλακής
Μακεδονίας, με την απαίτηση να της παραδοθεί η εξουσία της πόλης. Της
ανακοινώθηκε ότι η Χωροφυλακή καταργείται, επειδή συνεργάστηκε με τους
κατακτητές. Δόθηκε μάλιστα προθεσμία μιας ώρας να παραδοθεί. Όσο γίνονταν οι
διαπραγματεύσεις τμήματα του ΕΛΑΣ είχαν περικυκλώσει το κτίριο της ΧΑΝ, όπου
είχε καταφύγει η Χωροφυλακή, προκειμένου ν΄ οχυρωθεί. Τελικά, μετά την άρνηση
να παραδοθεί, άνδρες του ΕΛΑΣ εισβάλανε στο μέγαρο, αφόπλισαν τους χωροφύλακες
και τους έκλεισαν σε στρατόπεδο.
Ήδη η Πολιτοφυλακή ανέλαβε αμέσως τη ρύθμιση του νομισματικού και του επισιτιστικού (με τη διάσωση των αποθηκών του εργοστασίου Αλατίνι καλύφθηκαν οι τρέχουσες ανάγκες του πληθυσμού σε δημητριακά), ενώ από την πρώτη μέρα, μετά το τέλος της παρέλασης των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην απελευθερωμένη πόλη, εκλέχτηκαν όργανα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η εξουσία εξακολουθεί ν΄ ασκείται κανονικά ολόκληρο το
Νοέμβριο, αλλά και τον Δεκέμβρη του 1944. Ετσι, παρέμεινε η κατάσταση και κατά
τη διάρκεια των αθηναϊκών Δεκεμβριανών , χωρίς να σημειωθούν εχθροπραξίες με
τους Αγγλους. Η εξουσία παραδόθηκε από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, μετά τη συμφωνία ανακωχής
στην Αθήνα και οι δυνάμεις του αποχώρησαν από τη Θεσσαλονίκη στις 15 Ιανουαρίου
1944…
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου