ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ

Οι ενότητες και το αναλυτικό πρόγραμμα του Συνεδρίου

Στις 13 και 14 Ιούνη, στην Αίθουσα Συνεδρίων στον Περισσό

Σήμερα, παραθέτουμε τις ενότητες καθώς και το αναλυτικό πρόγραμμα του Επιστημονικού Συνεδρίου για τον Τούρκο κομμουνιστή ποιητή Ναζίμ Χικμέτ, που θα διεξαχθεί το Σαββατοκύριακο 13 Ιούνη (10.00 - 19.00) και 14 Ιούνη (10.00 - 14.30), στην Αίθουσα Συνεδρίων της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό.

Οι ενότητες του Επιστημονικού Συνεδρίου

Ενότητα 1η: «Γεια στης ανθρωπιάς το μεγαλείο!»

Στην ενότητα αυτή, θα παρουσιαστεί το ταραχώδες ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο διαμορφώνονται από πολύ νωρίς η προσωπικότητα και η επαναστατική σκέψη του Χικμέτ, η πορεία των ιδεολογικοπολιτικών και καλλιτεχνικών αναζητήσεών του, οι αισθητικές επιδράσεις που δέχτηκε και άσκησε με τη σειρά του, η τομή που επέφερε στην τουρκική λογοτεχνία, σε συνδυασμό με στοιχεία από τη βιογραφία του επαναστάτη δημιουργού.

Ενότητα 2η: «Τα τραγούδια μας πιο μπροστά στη γραμμή να ορμάνε στον εχθρό»

Στην ενότητα αυτή, θα παρουσιαστεί το λογοτεχνικό κυρίως έργο του Χικμέτ (ποιητικό, πεζογραφικό, θεατρικό, παραμύθια κλπ), με έμφαση στο πρωτοπόρο περιεχόμενο και την πρωτοποριακή -για τα τότε δεδομένα της τουρκικής λογοτεχνίας- μορφή του. Κυρίως θα αναδειχτεί η ταξική θέση του Χικμέτ απέναντι στο βασικό ερώτημα «τέχνη για ποιον και για ποιο σκοπό», στο οποίο απαντά με τη συνειδητά ανεπιφύλακτη και μαχητική στράτευσή του στον αγώνα για τη συνένωση, εμψύχωση και προτροπή των καταπιεσμένων να παλέψουν για την κοινωνική τους απελευθέρωση, μέχρι να πάρει τέλος «της δυστυχίας το συμπόσιο».

Ενότητα 3η: «Καρδιά που αντιχτυπά και στο πιο μακρινό αστέρι»

Η ενότητα αυτή θα είναι αφιερωμένη στον προλεταριακό διεθνισμό του Χικμέτ, στη διεθνή απήχηση του έργου του, στη θέση της πάλης των Ελλήνων κομμουνιστών μέσα σ' αυτό και γενικότερα τη στάση του απέναντι στα ελληνοτουρκικά προβλήματα, στην πρόσληψή του στην Ελλάδα. Παράλληλα, θα απαντηθεί η σύγχρονη εκστρατεία «αποχαρακτηρισμού» του με μεθόδους εκλεκτικισμού και άμβλυνσης των επαναστατικών αιχμών της δημιουργίας του.

Το πρόγραμμα του Συνεδρίου

Ο Ναζίμ Χικμέτ στο δικαστήριο (1931)

Σάββατο 13 Ιούνη:

Χοροθεατρικό άνοιγμα από την ομάδα του Πολιτιστικού Κέντρου «Ναζίμ Χικμέτ» της Κωνσταντινούπολης, βασισμένο στο απόσπασμα «Τάνια», από το έργο του Χικμέτ «Ανθρώπινα Τοπία της Πατρίδας μου», που αναφέρεται στον ηρωικό θάνατο της κομσομόλας Ζόγια, κατά το Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο της ΕΣΣΔ. Η παράσταση είναι αφιερωμένη στα 70χρονα της Αντιφασιστικής Νίκης.

Χαιρετισμοί:

Δημήτρης Κουτσούμπας, ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ

Θοδωρής Χιώνης, Γραμματέας του ΚΣ της ΚΝΕ

Αηντεμίρ Γκιουλέρ, μέλος της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος - Τουρκία

Εναρκτήρια ομιλία: Ελένη Μηλιαρονικολάκη, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, υπεύθυνη του Τμήματος Πολιτισμού: «Τραγουδώντας μεσ' τα μεσάνυχτα την αυγή».

Ενότητα 1η: «Γεια στης ανθρωπιάς το μεγαλείο!»

Εισηγήσεις

Γιάννης Παπαοικονόμου, λογοτέχνης, διδάκτορας Ιστορίας Πανεπιστημίου Σορβόννης, «Ναζίμ Χικμέτ: Οι σταθερές της ζωής και του έργου του».

Κώστας Σκολαρίκος, συνεργάτης του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών, «Ο Χικμέτ και η εποχή του».

Γιώργος Μαργαρίτης, καθηγητής Σύγχρονης Κοινωνικής και Πολιτικής Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης,«Ο Ναζίμ Χικμέτ από τον οθωμανικό κόσμο στο σοσιαλισμό».

Σταύρος Παντελίδης, μεταπτυχιακός φοιτητής Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών Πανεπιστημίου Αιγαίου, «Η αισθητική του Χικμέτ και οι καινοτομίες που επέφερε στην τουρκική λογοτεχνία».

Σπύρος Τουλιάτος, ιστορικός, οργανωτικός γραμματέας της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων, «Αντίσταση και ελευθερία: Διαδρομές της Ιστορίας στο έργο του Ναζίμ Χικμέτ».

Ο Ναζίμ Χικμέτ στην φυλακή της 

Προύσας

Ασαφ Γκιουβέν Ακσέλ, μέλος της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος - Τουρκία, συγγραφέας, «Ενας ποιητής πάντα 19 χρόνων».

Παρεμβάσεις

Κυριακή Καμαρινού, εκπαιδευτικός, διδάκτορας Κοινωνιολογίας, μέλος Συντακτικής Επιτροπής περιοδικού «Θέματα Παιδείας», «Ο ηρωισμός της Ζόγιας και το μεγαλείο της συλλογικής συνείδησης στο τοπίο ανθρωπιάς του Χικμέτ».

Ελένη Ζαφειρίου, δικηγόρος, μέλος της Δημοκρατικής Συσπείρωσης για τις Λαϊκές Ελευθερίες και την Αλληλεγγύη, «Οι δίκες του 1938. Το θέμα είναι να μην παραδίνεσαι».

Κατερίνα Δημάκη, ιδιωτική υπάλληλος, αντιπρόεδρος Συνδικάτου Μετάλλου Εύβοιας, «Βγάλτε την τέχνη στο πεζοδρόμιο».

Ενότητα 2η: «Τα τραγούδια μας πιο μπροστά στη γραμμή να ορμάνε στον εχθρό»

Εισηγήσεις

Μπάμπης Παπαδόπουλος, φιλόλογος, πρόεδρος της Ενωσης Φιλολόγων Κατερίνης, μέλος ΔΣ Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων,«Ποίηση και επανάσταση. Μια περιδιάβαση στο πρώιμο ποιητικό έργο του Χικμέτ και σε ποιήματα της φυλακής».

Βασίλης Παυλόπουλος, επίκουρος καθηγητής Διαπολιτισμικής Ψυχολογίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, «Τα Ανθρώπινα Τοπία του Ναζίμ Χικμέτ».

Ρίτα Νικολαΐδου, φιλόλογος, διευθύντρια της τρίμηνης επιθεώρησης «Θέματα Παιδείας», «Ωστόσο φταις κι εσύ καμπόσο».

Αννα Λάζου, λέκτορας Φιλοσοφίας στο Τμήμα Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής - Ψυχολογίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σκηνοθέτης, «Ο διαλεκτικός Χικμέτ».

Ζωή Βαλάση, συγγραφέας, διδάκτορας Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, «Ο Ναζίμ Χικμέτ στους δρόμους των παραμυθιών».

Μιχάλης Γεωργίου, διδάκτορας Θεατρολογίας του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου, «Η θεατρική δημιουργία του Ναζίμ Χικμέτ».

Παρεμβάσεις

Γιώργος Ηρακλέους, φιλόλογος, DEA Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Λιέγης, «Ο δρόμος που πέρασε ο Ναζίμ. Ανιχνεύοντας τη λαϊκότητα στην τέχνη του».

Αλέξανδρος Βαλσαμής, συνεργάτης του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ του ΚΚΕ, διδάκτορας Πολιτικός Μηχανικός, «Η επιλογή των τίτλων στο έργο του Ναζίμ Χικμέτ».

Ενότητα 3η: «Καρδιά που αντιχτυπά και στο πιο μακρινό αστέρι»

Εισηγήσεις

Οστζάν Χουσεΐν Νουρή, αρχαιολόγος Πανεπιστημίου Κωνσταντινούπολης, μεταπτυχιακός στην Ιστορία της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αδριανούπολης, «Ναζίμ Χικμέτ, ο Τούρκος, ο Ελληνας, ο Παγκόσμιος: από την Τουρκία σε όλον τον κόσμο, ένας στίχος δρόμος».

Γιώργος Μηλιώνης, κοινωνιολόγος, δημοσιογράφος, μέλος του Τμήματος Πολιτισμού της ΚΕ του ΚΚΕ,«Στα μάτια των συντρόφων μου ολάκερο τον εαυτό μου θωρώ».

Δημήτρης Πατίλας, διδάκτορας Φιλολογίας, εκπαιδευτικός, «Ο Γιάννης Ρίτσος για τον Ναζίμ Χικμέτ».

Μαρία Πεσκετζή, διδάκτορας Λογοτεχνίας, σχολική σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, «Επιδρομή στον ήλιο με την ποίηση του Ναζίμ Χικμέτ».

Αριστούλα Ελληνούδη, κριτικός θεάτρου, δημοσιογράφος του «Ριζοσπάστη», «Λαλιά του λαού - Φωνή της επανάστασης».

Αηντεμίρ Γκιουλέρ, μέλος της ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος - Τουρκία, συγγραφέας, «Για την πολιτική θέση του Ναζίμ Χικμέτ. "Ο αγαπημένος σας είναι κομμουνιστής"».

Παρεμβάσεις

Θωμάς Κασελούρης, εκπαιδευτικός, διδάκτορας Κοινωνιολογίας,«Ποιήματα του Ναζίμ Χικμέτ για παιδιά στα σχολικά εγχειρίδια. Ερμηνευτική και διδακτική προσέγγιση στο ποίημα της ΣΤ΄ Τάξης "Οι Χτίστες"».

Μάρκος Σκόρδος, ιδιωτικός υπάλληλος, μέλος Διοίκησης Συνδικάτου Φαρμάκου Αττικής, μαρτυρία: «Ο Χικμέτ του Αιγαίου».

Κλείσιμο εργασιών Συνεδρίου

Στη συνέχεια, θα παρουσιαστεί η χοροθεατρική παράσταση«Μονάκριβή μου», βασισμένη σε γράμματα και ποιήματα του Ν. Χικμέτ που γράφτηκαν στη φυλακή, μεταξύ 1942-1946. Ενας διάλογος μεταξύ του ποιητικού λόγου του Ναζίμ, με πρωτότυπη μουσική σύνθεση και κίνηση νέων Ελλήνων δημιουργών.

Πηγή: rizospastis.gr

***

Δημοσίευμα του Ριζοσπάστη, Κυριακή 30 Ιούνη 2002, για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου Τούρκου επαναστάτη ποιητή

---------------------------------------------------------------------------

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ - Ο διαχρονικός, επαναστάτης διανοούμενος

Εκατό χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη γέννηση του μεγάλου Τούρκου επαναστάτη ποιητή

Βερολίνο 1951. Από αριστερά: Νικόλα Γκιλέν, εθνικός 

ποιητής της Κούβας, Πάμπλο Νερούντα, Ναζίμ Χικμέτ 

στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας

«Μια θρησκεία, ένας νόμος, ένα δίκαιο:/ Η δουλιά του εργάτη» (Ναζίμ Χικμέτ).

Ηταν πολύ δύσκολο να πιστέψει κάποιος, πως ο άνθρωπος που έγραψε αυτούς τους στίχους ήταν 17 ετών. Ακόμη δυσκολότερο ήταν να πιστέψει πως καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Τέλος, θα ήταν μάλλον αδύνατον να δεχτεί πως στα παραπάνω θα έπρεπε να προσθέσει, ότι ο ποιητής ήταν και δόκιμος στη ναυτική σχολή της Κωνσταντινούπολης!

Βρισκόμαστε στα 1919. Η Επανάσταση του Οχτώβρη ατσαλώνεται μέσα στη φωτιά και το σίδερο του εμφυλίου και της ιμπεριαλιστικής, ασφυκτικής περικύκλωσης. Οι ιδέες και το μήνυμά της απλώνεται στις καρδιές των καταπιεσμένων όλου του πλανήτη. Ο νεαρός Τούρκος δόκιμος θα έκανε πολύ σύντομα, τη δική του έφοδο προς την αιωνιότητα...

«Ετος Χικμέτ»

Εκατό χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη γέννηση του μεγάλου Τούρκου, επαναστάτη ποιητή, Ναζίμ Χικμέτ. Οι «κληρονόμοι» του αγώνα του, το σημερινό προοδευτικό κίνημα της χώρας του, με πρωτοπόρους τους κομμουνιστές, επέβαλαν να κηρυχτεί το 2002 σαν «Χρονιά Ναζίμ Χικμέτ» από την UNESCO. Το επέβαλαν όχι με βία. Τουλάχιστον όχι με βία προερχόμενη από αυτούς. Αλλά με την αντίστασή τους στη βία που ασκεί καθημερινά πάνω τους το καθεστώς της Τουρκίας με τις «ευλογίες» του αμερικανικού και ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Με το αίμα που ρέει στις φυλακές. Τους θανάτους από την απεργία πείνας των φυλακισμένων. Το καθημερινό κυνήγι κάθε δημοκρατικής φωνής. Το «επέβαλε» ο ίδιος ο ποιητής με ένα έργο πάντα σύγχρονο ακόμη και στη μορφή του, που εξακολουθεί να εμπνέει τους αγώνες όχι μόνο του δικού του λαού, αλλά και όλων των λαών του κόσμου.

Στο πρόσωπο του Χικμέτ τιμήθηκε ο διαχρονικός επαναστάτης διανοούμενος. Οι εκδηλώσεις που οργανώθηκαν από τους κομμουνιστές και άλλους προοδευτικούς ανθρώπους στην Κομοτηνή, στην Κωνσταντινούπολη, στη Μόσχα, αναδεικνύουν, στην ουσία τους, τη δύναμη που μπορεί να έχει ένα σπασμένο μολύβι και ένα τσιγαρόχαρτο όταν χρησιμοποιούνται για να γραφτεί με στίχους η αλήθεια. Ας γνωρίσουμε μερικές, ελάχιστες, στιγμές από τη ζωή και το έργο αυτού του ξεχωριστού ανθρώπου.

«24 ώρες Λένιν...»

Ολα έδειχναν πως το μωρό που γεννήθηκε στις 21 Νοέμβρη 1901 στην, τουρκοκρατούμενη τότε, Θεσσαλονίκη, θα είχε μπροστά του μια άνετη και πλούσια ζωή. Ο πατέρας του, Χικμέτ Μεχμέτ, ήταν μέλος του Νεοτουρκικού Κομιτάτου και διευθυντής του γραφείου Τύπου του τμήματος του υπουργείου Εξωτερικών της Διοίκησης Θεσσαλονίκης. Για ένα διάστημα διετέλεσε και πρόξενος της χώρας του στο Αμβούργο. Ωστόσο, κάποια στιγμή απολύθηκε και μέχρι το τέλος της ζωής του εργαζόταν σαν διαχειριστής σε κινηματογράφο. Ο παππούς του, Μεχμέτ Ναζίμ Πασάς, ήταν γνωστός ποιητής, εκπρόσωπος της αυλικής λογοτεχνίας της εποχής του. Για τη μητέρα του δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία, εκτός από το ότι ήταν κόρη του γλωσσομαθή και μορφωμένου Ενβέρ Πασά ο οποίος ήταν γερμανοπολωνικής καταγωγής. Συνεπώς, ο μικρός Χικμέτ μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο, αν μη τι άλλο, ευνοούσε την πνευματική του ανάπτυξη.

Η εκπαίδευση του Χικμέτ στη ναυτική σχολή της Κωνσταντινούπολης δεν ολοκληρώθηκε γιατί αποβλήθηκε, το πιθανότερο λόγω των πολιτικών αντιλήψεών του. Αλλες πηγές αναφέρουν πιο συγκεκριμένα ότι συμμετείχε σε μια σπουδαστική επαναστατική κίνηση. Η αφορμή πάντως για την έξοδό του από το ναυτικό το 1920, μετά από ένα χρόνο θητείας σε ένα κρουαζιερόπλοιο, ήταν η γνωμάτευση ενός υγειονομικού συμβουλίου που τον απάλλαξε για «λόγους υγείας». Την περίοδο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της Τουρκίας - που για την Ελλάδα κατέληξε σε μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της, το τίμημα του τυχοδιωκτισμού της ελληνικής αστικής τάξης για την εξυπηρέτηση του αγγλικού ιμπεριαλισμού - ο Χικμέτ βρισκόταν στη Μικρά Ασία με τον φίλο του, Βαλά Νουρετίν και εργαζόταν σαν δάσκαλος. Οι δύο φίλοι και συναγωνιστές συμμετείχαν στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και αργότερα ταξίδεψαν στην ΕΣΣΔ. Στη Χώρα των Σοβιέτ, οι δύο φίλοι σπούδασαν στη Σχολή Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών της Μόσχας. Εκτός όμως από την ακαδημαϊκή μόρφωση, ο Χικμέτ είχε την ευκαιρία να εμβαθύνει στη μαρξιστική φιλοσοφία και ιδεολογία, αλλά και να γνωρίσει προσωπικά τον, κατά έξι χρόνια μεγαλύτερό του, μεγάλο ποιητή του Οχτώβρη, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι.

Γι' αυτή την πρώτη περίοδο της παραμονής του στην ΕΣΣΔ, μας πληροφορεί ο ίδιος ο ποιητής με στίχους όπως: «Στο εικοσιτετράωρο: 24 ώρες Λένιν/ 24 ώρες Μαρξ/ 24 ώρες Ενγκελς/ εκατό δράμια μαύρο ψωμί/ 20 τόνους βιβλία/ και 20 λεφτά για...».

Για μια επαναστατική ποίηση

Εδώ αξίζει να κάνουμε μία παρένθεση που έχει σημασία για τη διαμόρφωση του ποιητικού λόγου του Χικμέτ. Αν και μεγάλο μέρος της κριτικής εκτιμά πως ο Χικμέτ δέχτηκε μεγάλη επίδραση από τον Μαγιακόφσκι, κυρίως στον τομέα της τεχνοτροπίας, ο μεταφραστής του Χικμέτ στα ελληνικά, Στέλιος Μαγιόπουλος, εκτιμά πως αυτή η επίδραση - αν υπήρχε - ήταν ασήμαντη και δεν έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ποιητική του δημιουργία. Αντίθετα, κάνει λόγο για «τυχαία συνάντηση των δύο μεγάλων ιδιοφυιών, που συμπτωματικά κι οι δυο θελήσανε να σπάσουνε τα δεσμά της σκέψης και της τέχνης...». Θα πρέπει να σημειωθεί ωστόσο, πως το 1921 που ο Χικμέτ γνωρίζει τον Μαγιακόφσκι, ο τελευταίος είναι πασίγνωστος και ήδη ταυτισμένος στη συνείδηση των λαών της ΕΣΣΔ σαν ο ποιητής της Επανάστασης. Τα ποιήματά του κυκλοφορούν παντού και οι στίχοι του βρίσκονται σε όλα τα χείλη. Ο Μαγιόπουλος έχει απόλυτο δίκιο όταν επιχειρεί να υπερασπιστεί το έργο του Χικμέτ από τους «καλοθελητές» που τον ήθελαν - ίσως και να τον θέλουν ακόμη - σαν έναν όχι και τόσο δυνατό ποιητή όσο ο Μαγιακόφσκι.

Ωστόσο οι δύο ποιητές δεν μπορούν να μπουν ούτε καν σε φιλολογική αντιπαράθεση, γιατί, παρά τα ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά τους, είναι και οι δύο εκφραστές της κουλτούρας, κατ' αρχήν, των λαών τους. Συνεπώς, η ποιητική τους δύναμη είναι ισάξια. Πάντως, ο Χικμέτ δεν είχε στο νου του τον Μαγιακόφσκι όταν έγραφε: «Την ορμή μου την έχω πάρει εγώ απ' τους αιώνες./ Κάθε στίχος δικός μου θυμίζει κι ένα ηφαίστειο./ Δεν έκλεψα εγώ μήτε έναν παρά/ απ' τον ίδρω του λαού/ και μήτε στίχο απ' την τσέπη αλλουνού ποιητή». Οι στίχοι αυτοί ταιριάζουν περισσότερο για να περιγράψουν την περίοδο που ο ποιητής θα αντιμετώπιζε όχι μόνο την καταστολή του καθεστώτος της πατρίδας του, αλλά και τις πολλές απόπειρες κατασυκοφάντησης της προσωπικότητας και του έργου του, όπως θα δούμε αργότερα.

Το σίγουρο είναι πως ο Χικμέτ ήταν ανοιχτός στα νέα λογοτεχνικά ρεύματα και δε φοβόταν τον πειραματισμό στη μορφή. Ο πειραματισμός αυτός όμως ήταν συνειδητά υποταγμένος στην ανάγκη έκφρασης του οράματος του κομμουνιστή ποιητή, που δεν ήταν άλλο από την απελευθέρωση από την ταξική καταπίεση, τη φτώχεια και τον πόλεμο. Για τη σύνθεση του ποιήματος έλεγε (όπως το μεταφέρει ο Μαγιόπουλος) πως «πρέπει να είναι τέτοια που αν αφαιρέσει κανείς κι ένα κόμμα, όχι μονάχα να μην μπορούμε να φτάσουμε στο ουσιαστικό, στο εξαίρετο, μα το παν να καταρρεύσει». Αν και δεν είναι ο πρώτος Τούρκος λογοτέχνης που έγραψε σε ελεύθερο στίχο, ωστόσο ήταν αυτός που μετέτρεψε τον ελεύθερο στίχο σε λογοτεχνικό «όπλο» του καταπιεσμένου λαού του. Αλλωστε είχε αποδείξει πως κατείχε πολύ καλά και την τεχνική της παραδοσιακής μετρικής ποίησης.

Στράτευση και καταστολή

Λογική συνέχεια της μέχρι τότε πορείας του νεαρού ποιητή και επαναστάτη ήταν η στράτευσή του, το 1923, στο παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα Τουρκίας. Ενα χρόνο αργότερα επιστρέφει στην Τουρκία και αρχίζει να γίνεται γνωστός. Στη γνωριμία του έργου του ποιητή με το ευρύ κοινό βοηθά και η ιδιόμορφη κοινωνικοπολιτική κατάσταση της Τουρκίας εκείνη την εποχή, η οποία, αν και έχει το τούρκικο ΚΚ στην παρανομία, ωστόσο, η αστική κεμαλική δημοκρατία δεν έχει περάσει ακόμη στην πλήρη αντιδραστική της φάση και αναζητά «ανοίγματα» και συνεργασίες που θα την εδραιώσουν στη λαϊκή συνείδηση. Ετσι, ο Χικμέτ γράφει ελεύθερος τα έργα του, τα απαγγέλλει στο ραδιόφωνο της Κωνσταντινούπολης, ηχογραφούνται και κυκλοφορούν παντού. Παράλληλα εργάζεται σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες που φιλοξενούν και ποιήματά του. Συγχρόνως, ο ποιητής γνωρίζει από κοντά την ανυπόφορη ζωή και την εξαθλίωση της εργατικής τάξης της χώρας του, για την οποία δεν έχει αλλάξει τίποτα, ουσιαστικά, από την εποχή των πασάδων.

Η περίοδος της αλογόκριτης «ευφορίας» πέρασε πολύ γρήγορα για την Τουρκία του μεσοπολέμου και φυσικά και για τον ποιητή. Αρχίζει η περίοδος που ο Χικμέτ θα αρχίσει να αισθάνεται την πολύπλευρη πίεση του καθεστώτος, ενώ θα δει και τον φίλο του Νουρετίν να προσχωρεί στις εθνικιστικές απόψεις του «τουρκισμού» και στην αντίδραση. Ηδη έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί στα άρθρα του στις εφημερίδες ψευδώνυμο (Ορχάν Σελίμ). Το 1925 ο Χικμέτ ξαναπάει στην ΕΣΣΔ και επιστρέφει το 1928. Ενώ βρίσκεται σε δημιουργική έξαρση και γράφει ασταμάτητα όλα τα είδη του λόγου με την ποίηση να βρίσκεται σε πρώτη προτεραιότητα, το καθεστώς αρχίζει να τον κυνηγά: σχεδόν μετά από κάθε έκδοση έργου του, ακολουθεί δίκη. Η καταστολή όμως δεν μπορεί να σταματήσει την αυξανόμενη απήχησή του στο λαό. Το καθεστώς βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση και αντιδρά σπασμωδικά, ακόμη και κωμικοτραγικά. Για παράδειγμα, το 1930, μερικά ηχογραφημένα του ποιήματα (μην ξεχνάμε τον αναλφαβητισμό που μάστιζε τον τουρκικό λαό, με αποτέλεσμα ο Χικμέτ να επιστρέφει, έστω και με τη βοήθεια της τεχνολογίας, στην πρακτική των «βάρδων») πουλήθηκαν μέσα σε 20 μόλις μέρες. Οχι μόνο αυτό, αλλά οι ηχογραφήσεις ακούγονταν σε κάθε δημόσιο χώρο. Για να μπορέσει να σταματήσει η αστυνομία την «ενοχλητική» αυτή φωνή... αναγκάστηκε να αγοράσει τα δικαιώματα των ηχογραφήσεων από την εταιρία!

Παράλληλα, οι διανοούμενοι του καθεστώτος προσπαθούν να συκοφαντήσουν τον ποιητή στο λαό και στους συναγωνιστές του. Με αφορμή τη χρήση του ψευδωνύμου διαδίδουν πως ο Χικμέτ έχει αρχίσει να αλλάζει την ιδεολογία του και να ασπάζεται τις εθνικιστικές ιδέες. Τη συκοφαντία αυτή τη «στηρίζουν» με το εξωφρενικό «επιχείρημα» πως το ψευδώνυμο «Ορχάν Σελίμ» είναι αμιγώς τουρκικό, σε αντίθεση με το αραβικής προέλευσης, Ναζίμ Χικμέτ! Ο ποιητής τους ξεσκεπάζει μέσα από το έργο του. Βλέποντας ότι δεν τα καταφέρνουν, από το 1935 προσπαθούν να εμφανίσουν τον Χικμέτ ακόμη και ως αγράμματο! Ενώ υπήρξαν και άλλοι χαρακτηρισμοί όπως «τρελός»! Ολες οι κατηγορίες των, σίγουρα πληρωμένων από το καθεστώς, κονδυλοφόρων, πέφτουν στο κενό: όχι μόνο ατσαλώνουν ακόμα πιο πολύ τον ποιητή, αλλά δεν μπορούν να σταματήσουν και τη διάδοση του έργου του.

«Η καρδιά μου πάλι θα χτυπήσει!»

Το 1935 παντρεύεται με την πρώτη του γυναίκα. Συνεχίζει να γράφει με διάφορα ψευδώνυμα, ενώ εργάζεται και σαν σεναριογράφος. Την ίδια περίοδο θα γράψει και θεατρικά έργα. Το 1938 το καθεστώς τον καταδικάζει σε 40 χρόνια φυλακή. Σε όλη τη διάρκεια του Β' παγκοσμίου πολέμου, ο Χικμέτ θα γνωρίσει «από μέσα» πολλές φυλακές σε όλη την επικράτεια της χώρας. Ο ποιητής όμως δε θα λυγίσει: «Τρύπησαν την καρδιά μου από δεκαπέντε μεριές./ Θάρρεψαν πως δε θα χτυπάει πια η καρδιά μου από τη λύπη της!/ Η καρδιά μου πάλι χτυπά/ η καρδιά μου πάλι θα χτυπήσει!!».

Κάτω από την πίεση της παγκόσμιας κατακραυγής, το καθεστώς αναγκάζεται να απελευθερώσει τον ποιητή, ο οποίος είχε ξεκινήσει απεργία πείνας, το 1950. Την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης. Ωστόσο παρακολουθείται συνεχώς. Αρχίζει και πάλι να εργάζεται σαν σεναριογράφος αλλά οι πιέσεις συνεχίζονται. Αν και απαλλαγμένος από τη στρατιωτική θητεία, το καθεστώς τον καλεί να καταταγεί! Το 1951 φεύγει κρυφά στη Ρουμανία και την ίδια χρονιά του αφαιρείται η τουρκική ιθαγένεια, η οποία του δόθηκε και πάλι... μόλις πέρυσι. Ταξιδεύει σε πολλές χώρες και το 1952 εκλέγεται μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης. Το 1960 παντρεύεται για δεύτερη φορά στην ΕΣΣΔ. Τα ξημερώματα της 3ης Ιούνη 1963, η μεγάλη καρδιά που χώρεσε όλον τον κόσμο έπαψε να χτυπά. Αλλά, όπως και ο ίδιος προέβλεψε, συνεχίζει να «χτυπά» μέσα από το έργο του...

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ

Κύρια πηγή: Πρόλογος Στ. Μαγιόπουλου στη δίτομη έκδοση «ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ, τα έργα του» («Σύγχρονη Εποχή»)

Πηγή: rizospastis.gr

4:34 μ.μ.